อาการสั่น ในที่นี้ขอใช้คำว่า tremor นะครับ เป็น involuntary, rhythmic, shaking movement ที่เกิดจากการหดและคลายตัวของกล้ามเนื้อซ้ำๆกัน
ทุกๆคนจะมีอาการสั่นอยู่แล้วเป็นมากน้อยแตกต่างกันไป เช่นเวลาเหยียดมือออกจะมีอาการสั่นเล็กน้อยได้ ถ้าอาการสั่นนั้นเป็นแบบพริ้วเบาๆ เป็นน้อยๆ ส่วนใหญ่จะเป็น physiologic tremor ซึ่งอาจจะเบามากจนไม่สามารถสังเกตเห็น
ปัจจัยที่ทำให้ tremor ชัดเจนมากขึ้น ได้แก่ stress, anxiety, fatigue, withdrawal of alcohol หรือยาอื่นๆเช่น opioids ภาวะ hyperthyroidism, caffeine หรือการได้รับยากลุ่ม theophylline ยาขยายหลอดลม beta-adrenergic agonistsม corticosteroids, ยากันชัก valproate
ในTremor ที่มีพยาธิสภาพ เราก็จะ classified ตามสิ่งต่างๆเหล่านี้
- frequency
- amplitude
- ความถี่บ่อยของการเกิด
- severity
- สิ่งที่มากระตุ้น
- สาเหตุ
เราก็จะแบ่ง tremor ได้เป็น resting tremors, intention tremors, postural tremors แต่ถ้าแบ่งตามสาเหตุ ก็จะได้เป็น physiologic, essential, cerebellar, หรือ secondary(สาเหตุจากโรคอื่น หรือจากยา)
Resting Tremor: เกิดในขณะพัก จะสังเกตไม่เห็นช่วงที่มีการเคลื่อนไหว มักจะสั่นช้าๆ และหยาบๆ พบใน Parkinson's disease และ คนที่ได้รับยาทางจิตเวช (antipsychotic drugs) มักจะไม่รบกวนชีวิตประจำวัน
Intention Tremor: เกิดในตอนท้ายของการเคลื่อนไหวที่มีวัตถุประสงค์ เช่นเอื้อมมือไปหยิบจับสิ่งของ ก็จะเริ่มสั่นตอนที่มือใกล้ถึงวัตถุนั้น ทำให้หยิบจับวัตถุพลาด ลักษณะมักจะสั่นช้าๆ และหยาบๆ มักเกิดจากการเสียหายของ cerebellum หรือใยประสาทส่วนที่เชื่อมต่อ ตัวอย่างโรคเช่น Multiple sclerosis โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) โรควิลสัน (Wilson's disease, ความผิดปกติใน metabolism ของ Cu) alcoholism, และการได้รับยานอนหลับ หรือยากันชักที่มากเกินไปก็ได้
Postural Tremor: เกิดการสั่นเมื่อส่วนแขนหรือขา อยู่ในท่าที่ต้านแรงโน้มถ่วงของโลก เช่นกางแขนยื่นมืออกไปด้านหน้า
ถ้าอาการสั่นหรือ tremor นั้นเกิดขึ้นช้าๆ ค่อยเป็นค่อยไป มักจะเป็น physiologic หรือ essential tremor แต่ถ้า postural tremor เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว มักเกิดจาก toxin ภาวะเช่น hyperthyroidism, withdrawal of alcohol หรือยาบางชนิด
Essential Tremor: มักพบในวัยผู้ใหญ่ตอนต้น แต่ก็สามารถพบได้ในช่วงอายุอื่นๆเช่นกัน มักจะเห็นเด่นชัดมากขึ้นตามอายุ บางครั้งใช้ term ว่า senile tremor มักจะเป็นลักษณะการสั่นแบบ เร็วพริ้วเบา แต่อาจพบแบบสั่นช้าๆหยาบๆ หรือทั้งสองก็ได้
บางครั้งอาจพบ essential tremor หลายคนในครอบครัว เรียกว่า benign hereditary tremorสาเหตุที่แท้จริงยังไม่ทราบแน่ชัด essential tremors is unknown แต่ไม่สัมพันธ์กับโรคร้ายแรง
Essential tremor สามารถเกิดได้ทั้งกับมือ ศีรษะ เสียงจะดีขึ้นเมื่อพัก และจะแย่ลงเมื่ออยู่ในท่าที่ไม่ถนัดหรือเมื่อเหยียดแขนออกไป ตั้งข้อมือ และกางนิ้วออกก็จะมีอาการสั่นมากขึ้น มัักเกิดขึ้นสองข้างมากกว่าข้างใดข้างหนึ่ง มีผงกศีรษะ และเสียงสั่นร่วมด้วยได้
ปัจจัยที่ทำให้ tremor ที่พบในคนปกติแย่ลง ได้แก่ stress, ความอ่อนล้า, caffeine การดื่ม alcohol อาจจะทำให้อาการสั่นลดลง
อาการสั่นแบบนี้เป็นไม่มาก แต่อาจทำให้เสียบุคลิกภาพ หรืออาจส่งผลกระทบต่อลายมือ
Asterixis: คล้ายกับ termor แต่ไม่ใช่ เป็นกลุ่มของการหดตัวของกล้ามเนื้ออย่างรวดเร็วและอ่อนแรงในทันทีแบบชั่วคราว การเคลื่อนไหวจะเป็นช้าๆ หยาบๆ และไม่เกิดซ้ำๆกัน มักเกิดจากตับวาย ไตวาย หรือจากยา สมองถูกทำลาย หรือโรคเมตาบอลิก อาจพบร่วมกับ myoclonus
ข้อควรรู้
1 ทุกคนมี tremor อยุ่แล้ว แต่ระดับความรุนแรงต่างๆกัน
2 บางอย่างสามารถทำให้การสั่นเห็นได้ง่ายหรือชัดเจนมากขึ้น
การวินิจฉัย
เมื่อมีอาการ มาพบแพทย์จะทำการซักประวัติ และตรวจร่างกายโดยละเอียดโดยเฉพาะระบบประสาท และอาจส่งตรวจเพิ่มเติม เช่น CT scan หรือ MRI brain ตามลักษณะพยาธิสภาพที่คิดถึง (ถ้าเป็น physiologic tremor ก็ไม่ส่งตรวจเพิ่มเติม ให้คำแนะนำ) อาจมีการตรวจเลือดเพื่อหาภาวะ hyperthyroidism
การรักษา ในรายที่ไม่รุนแรง ไม่มีการรักษา แต่ถ้ารบกวนชีวิตประจำวัน กิจกรรมบางอย่างจะช่วยลดอาการสั่นได้ เช่นการฝึกหยิบจับสิ่งของไว้ใกล้ๆตัว ป้องกันไม่ให้หล่น หรือหลีกเลี่ยงการอยู่ในท่าที่ไม่ถนัด ระมัดระวังการดื่มน้ำ หรือของเหลวในที่สาธารณะ(มันจะหก) หรือการใช้อุปกรณ์ช่วย และขอรับคำแนะนำจากนักอาชีวบำบัด
ใน physiologic หรือ essential tremor ให้หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้น หรือการใช้ยาเช่น beta-blocker
Parkinson's disease ยาที่ใช้มีฤทธิ์ anticholinergic เช่น trihexyphenidyl และ benztropine ชื่อการค้า COGENTIN
usually help control the tremor.
Intention tremors การรักษาจะยากเนื่องจากมีพยาธิสภาพที่ cerebellum
มีการทำ deep Brain Stimulation เพื่อช่วยในการควบคุมอาการสั่น ในกรณีที่ไม่สามารถควบคุมได้ด้วยยา
เรียบเรียงจาก
http://www.merck.com/mmhe/sec06/ch091/ch091c.html
ห้องบรรยาย 1
